Interview van M. Heijdra en A. van der Sar met Th.C.W. Oudemans [ 05-09-2002]Een subjectloos ontwerp
HE:
Voor het Darwinisme is het mathematisch natuurontwerp van groot belang. Tijdens uw colleges heeft u steeds benadrukt dat dit ontwerp teruggaat op het subject als het punt van waaruit dit gestalte kan krijgen. Maar bij Darwin vindt er iets raars plaats: het subject wordt geschrapt. Hoe kan een natuurwetenschappelijk ontwerp dan nog worden begrepen; waarop gaat het terug als het subject geschrapt is?

OU:
De mechanisering zie je expliciet worden in het denken van Descartes, met name in het vijfde Discours. Daar wordt de mens opgenomen in het mechanisch wereldbeeld. Dit geldt niet alleen voor zijn lichamelijkheid, maar ook voor zijn gedrag, voor de meeste emoties en ook veruit het meeste taalgebruik. Descartes is ervan overtuigd dat het grootste deel van het menselijk taalgebruik mechanisch is, op de manier waarop de fonteinen in paleizen als dat van Versailles worden aangedreven door de natuurlijke kracht van water.

Descartes is er nog wel van overtuigd dat een klein deel van het taalgebruik niet aan de mechanica kan worden toegeschreven. Dat is het deel dat volkomen rationeel is en niet emotioneel gestuurd wordt. Hier ontstaat onmiddellijk een probleem, want hoe is het mogelijk dat er iets niet-natuurlijks zou worden toegevoegd aan de mechanische wereld? Daar is een aparte scheppingsdaad van God voor nodig.

Als je die rare vooronderstelling niet langer accepteert wordt het duidelijk dat je de aard van de kennis anders zal moeten begrijpen, namelijk niet langer als iets van een onnatuurlijk subject. De kennis moet teruggeplaatst worden in de natuur. Nu is dat geen probleem, omdat veruit de meeste kennis die er al is voordat er mensen zijn zelf een overlevingsinstrument is. Het inzicht dat een diersoort heeft in zijn omgeving is ontstaan als gevolg van een proces van natuurlijke selectie. Daarmee is het onderdeel van het natuurlijk gedragspatroon.

Een volgende stap is heel eenvoudig: waarom zou de menselijke kennis niet ook een van de overlevingsinstrumenten zijn? Dit heeft als gevolg dat allerlei aanspraken van de kennis, zoals die op waarheid et cetera, best gehandhaafd kunnen blijven, maar niet meer kunnen worden beschouwd als een beroep op buiten- of bovennatuurlijke instanties. Waarheid is zelf onderdeel van de natuur, en heeft alles te maken met het vermogen al dan niet te overleven.

Lees verder: darwin.pdf